Financieel woordenboek 2026 — begrippen uitgelegd

Het salaris vóór aftrek van belastingen en premies. Dit is het bedrag dat op uw arbeidscontract staat, maar niet wat u daadwerkelijk ontvangt.

Het bedrag dat na aftrek van loonheffing (inkomstenbelasting en premies) op uw bankrekening wordt bijgeschreven. Dit is uw werkelijke koopkracht.

De verzamelnaam voor inkomstenbelasting én premies volksverzekeringen die uw werkgever direct inhoudt op uw salaris. In 2026 zijn de tarieven 35,82% (schijf 1) en 49,50% (schijf 2).

Een verplichte jaarlijkse toeslag van minimaal 8% van uw bruto jaarloon. Wordt doorgaans in mei uitbetaald. Over vakantiegeld betaalt u belasting tegen het bijzonder tarief.

Het bruto loon per gewerkt uur, berekend door het maandsalaris te delen door het gemiddeld aantal werkuren per maand (gemiddeld ±163 uur bij 40-urige werkweek).

De wettelijke ontslagvergoeding die u ontvangt als u wordt ontslagen of als uw tijdelijk contract niet wordt verlengd. Bedraagt 1/3 maandsalaris per dienstjaar, maximaal €106.000 (2026).

Het gemiddeld dagloon dat UWV berekent als grondslag voor uitkeringen zoals WW, ZW, WIA en WAZO. Formule: (jaarloon × 1,08) ÷ 261 werkdagen. Maximum dagloon 2026: €274,44.

Werkloosheidsuitkering van UWV bij ontslag. Eerste 2 maanden 75% van uw dagloon, daarna 70%. Maximale duur 24 maanden afhankelijk van uw arbeidsverleden.

Het belastingtarief dat geldt voor bijzondere beloningen zoals vakantiegeld, bonussen en de 13e maand. In 2026 is dit 35,82% of 49,50% afhankelijk van uw totale jaarloon.

Het progressieve systeem waarbij hogere inkomens een hoger percentage belasting betalen. In 2026: schijf 1 tot €38.441 (35,82%), schijf 2 daarboven (49,50%).

Een belastingkorting die iedereen in Nederland ontvangt. In 2026 maximaal €3.362, maar bouwt af naarmate uw inkomen stijgt. Boven €75.518 bedraagt de korting €0.

Een extra belastingkorting voor mensen met arbeidsinkomen. In 2026 maximaal €5.599. Stimuleert werken t.o.v. een uitkering. Bouwt af bij hoge inkomens.

Het belastingbox voor inkomen uit werk en woning: salaris, uitkeringen, winst uit onderneming en het eigenwoningforfait. Belast tegen het tarief van de belastingschijven.

Het belastingbox voor inkomen uit aanmerkelijk belang: dividend en verkoopwinst bij >5% eigendom in een BV. In 2026: 24,5% over eerste €67.000, 33% daarboven.

Het belastingbox voor vermogen (spaargeld, beleggingen, vastgoed minus schulden). Belast via een forfaitair rendement per vermogenscategorie. Heffingsvrij vermogen 2026: €57.000 per persoon.

Omzetbelasting die ondernemers afdragen over hun omzet. Drie tarieven: 21% (standaard), 9% (voedsel, medicijnen, boeken) en 0% (export). Consumenten betalen BTW indirect via de prijs.

Een fictief inkomen dat u als huiseigenaar bij uw belastbaar inkomen in box 1 moet optellen. In 2026: 0,35% van de WOZ-waarde (voor woningen €75.000–€1.310.000).

Belasting die erfgenamen betalen over een nalatenschap. De vrijstelling voor partners is €795.022. Kinderen hebben recht op €25.882 vrijstelling. Het tarief loopt op tot 40%.

Belasting over ontvangen schenkingen. Jaarlijkse vrijstelling van kinderen: €6.928, voor anderen €2.658. Eenmalige verhoogde vrijstelling voor kinderen 18–40 jaar: €31.813.

De jaarlijkse belastingaangifte bij de Belastingdienst. Via My Minfin of de Belastingdienst-app geeft u opgave van inkomsten, aftrekposten en vermogen. Deadline: 1 mei volgend jaar.

Een lening met uw woning als onderpand, bedoeld voor de aankoop of verbouwing van een woning. De meestgebruikte vormen in Nederland zijn de annuïteitenhypotheek en lineaire hypotheek.

Hypotheekvorm waarbij u elke maand hetzelfde bedrag betaalt. Aan het begin bestaat de maandlast voor een groot deel uit rente, aan het einde voor een groot deel uit aflossing.

Hypotheekvorm met een vaste maandelijkse aflossing. Hierdoor dalen de maandlasten elke maand een beetje, omdat de rentecomponent krimpt. U betaalt in totaal minder rente dan bij een annuïteit.

Een garantie van de overheid op hypotheken tot €435.000 (2026). Biedt de geldverstrekker zekerheid en u als koper een rentevoordeel van 0,15–0,30% en bescherming bij gedwongen verkoop.

Het belastingvoordeel doordat u de betaalde hypotheekrente mag aftrekken van uw belastbaar inkomen in box 1. Maximale aftrek in 2026: 37,56% voor hogere inkomens.

De Waardering Onroerende Zaken, de jaarlijkse waardebepaling van uw woning door de gemeente. De WOZ-waarde bepaalt uw OZB, eigenwoningforfait en het maximale hypotheekbedrag.

De bijkomende kosten bij het kopen van een woning: overdrachtsbelasting (2% voor starters), notariskosten, taxatiekosten en eventueel makelaarskosten. Gemiddeld 3–5% van de koopsom.

Het positieve verschil tussen de marktwaarde van uw woning en de resterende hypotheekschuld. Overwaarde kunt u opnemen bij verkoop, of gebruiken als onderpand voor een extra lening.

De verhouding tussen de hypotheekschuld en de woningwaarde. Een LTV van 100% betekent dat de hypotheek gelijk is aan de waarde. Banken stellen maximale LTV-grenzen voor risicobeheersing.

Algemene Ouderdomswet: de basispensioenuitkering van de overheid voor iedereen die de AOW-leeftijd bereikt. In 2026 is de AOW-leeftijd 67 jaar. Maximaal bedrag: circa €1.496 bruto/maand voor alleenstaanden.

Het opbouwen van aanvullend pensioen via uw werkgever of als zelfstandige. Per dienstjaar bouwt u doorgaans 1,7% pensioen op over uw salaris minus de AOW-franchise.

Het maximale bedrag dat u fiscaal aftrekbaar kunt inleggen in een lijfrente voor pensioenopbouw. In 2026: 30% van uw inkomen minus de AOW-franchise (€17.545). Handig voor ZZP'ers zonder pensioen.

Een leefstijl- en beleggingsstrategie gericht op vroege financiële vrijheid. De 4%-regel: u kunt stoppen met werken zodra uw vermogen 25× uw jaarlijkse uitgaven bedraagt.

Een spaar- of beleggingsproduct voor pensioen met belastingvoordeel. U trekt de premie af in box 1 en betaalt belasting pas bij uitkering. Beschikbaar bij banken en verzekeraars.

Rente over rente: u ontvangt niet alleen rente over uw startbedrag maar ook over de al opgebouwde rente. Dit zogenaamde sneeuwbaleffect zorgt voor exponentiële vermogensgroei op de lange termijn.

Een maandelijkse bijdrage van de overheid in uw zorgpremiekosten. In 2026 maximaal circa €154/maand. Inkomensgrenzen: alleenstaanden tot ca. €40.000, partners tot ca. €51.000.

Bijdrage in de huurlasten voor mensen met een lager inkomen en een sociale huurwoning. Maximale huur 2026: €906. Maximale toeslag: circa €380/maand. Inkomensgrenzen zijn streng.

Bijdrage in de kosten van kinderopvang (dagopvang, BSO). Hoogte hangt af van uw inkomen, het uurtarief en het aantal opvanguren. Hogere inkomens ontvangen een lager percentage.

Kwartaaluitkering van de SVB voor elk kind jonger dan 18 jaar. Hoogte afhankelijk van leeftijd: €275/kwartaal (0–5 jaar) tot €393/kwartaal (12–17 jaar) in 2026. Geen inkomenstoets.

Het bedrag aan zorgkosten dat u jaarlijks zelf betaalt vóór de zorgverzekering instapt. Verplicht eigen risico 2026: €385. U kunt dit vrijwillig verhogen tot €885 voor premievoordeel.

Een eenmanszaak of freelancer die als zelfstandige ondernemers werkt zonder personeel in dienst te hebben. ZZP'ers betalen inkomstenbelasting over hun winst en regelen hun eigen pensioen.

Een fiscale aftrekpost voor ZZP'ers die aan het urencriterium voldoen (minimaal 1.225 uur per jaar). In 2026: €1.200. Vermindert uw belastbare winst als ondernemer.

Een vrijstelling van 12,7% over de winst na aftrek van de zelfstandigenaftrek. Beschikbaar voor alle IB-ondernemers, ongeacht het aantal gewerkte uren.

De eis dat u minimaal 1.225 uur per jaar aan uw onderneming besteedt. Noodzakelijk voor de zelfstandigenaftrek, startersaftrek en FOR (Fiscale Oudedagsreserve).

Een belastingvoordeel voor kleine bedrijven die investeren in bedrijfsmiddelen. Bij investeringen tussen €2.800 en €379.708 kunt u 28% aftrekken. Niet voor personenauto's.

Een rechtspersoon waarbij het bedrijfsvermogen juridisch gescheiden is van uw privévermogen. Vennootschapsbelasting: 19% over eerste €200.000 winst, 25,8% daarboven.

Een aandeelhouder die ook directeur is van een BV met meer dan 5% van de aandelen. DGA's zijn verplicht zichzelf een gebruikelijk loon uit te betalen (minimaal €56.000 in 2026).

De regeling waarbinnen werkgevers onbelaste vergoedingen en verstrekkingen aan medewerkers mogen geven. De vrije ruimte is 1,92% over de eerste €400.000 loonsom.

Het uurloon dat een zelfstandige in rekening brengt bij opdrachtgevers. Berekening: gewenst netto-inkomen, plus belasting, zakelijke kosten, vakantie en ziekterisico.